Arnhemse Broek

Broek: laag gelegen moerassig land, langs rivieren of beken gelegen, al dan niet ingedijkt groen land, dat in de winter onder water staat. Een aardrijkskundige term die de naam van deze wijk vormt.
Rond 1700 was Arnhemse Broek (ook wel Het Broek genoemd) een weidegebied buiten de stadmuren. In de winter werden de sluizen drie maanden opengezet zodat er vruchtbaar slib kon worden afgezet. Al in die tijd dus een gebied van belang voor de stad en haar inwoners.

Johan de Wittlaan

Arnhemse Broek bestaat nu uit de buurten Arnhemse Broek (Het Broek), Van Verschuerbuurt, Bij de John Frostbrug, Statenkwartier en Industrieterrein Het Broek. De wijk is gelegen tussen het centrum van Arnhem, het Spijkerkwartier, Presikhaaf en de Nederrijn. De totale wijk telt circa 6000 inwoners.

Industrieterrein Het Broek
In 1915 werd onder druk van de publieke opinie door de Gemeente het besluit genomen tot de aanleg van een groot industrieterrein in het Arnhemse Broek. In Nederland, en dus ook Arnhem, deed de industrialisering steeds meer haar intrede. Met de komst van de spoorwegen rond 1840/1850 was er al industrie naar Arnhem (wijk Heijenoord) gekomen. In 1915 besloten de Staatsspoorwegen in Het Broek een groot spoorwegemplacement aan te leggen. De plaats van een toekomstige nieuwe oeververbinding (de latere Rijnbrug) werd toen al zodanig vastgesteld dat het uitging van de aanleg van het industrieterrein in het Arnhemse Broek.

De aanleg van het industrieterrein fungeerde als een soort vliegwiel voor andere projecten. Het spoorwegemplacement en het daarnaast gelegen industrieterrein moesten vier meter worden opgehoogd. Zand voor deze ophoging werd gevonden in Arnhem. Het grote bosgebied rond de Cattepoelseweg (wijk Alteveer en ’t Cranevelt) werd hiervoor waaiervormig afgegraven. Met zgn. zandtreintjes werd het zand vervoert naar het industrieterrein.
In 1924 werd het industriegebied geopend. Naast de Spoorwegen vestigde zich er onder andere in 1928 de tin- en loodfabriek Billiton. In 1940 zat industrieterrein Het Broek ‘vol’ en zocht men uitbreiding voor de industrie in de nabij gelegen Kleefse Waard

Arnhemse Broek / Het Broek
Het lag voor de hand om dichtbij het industrieterrein een grote arbeiderswijk te bouwen. Plannen daartoe waren er wel, maar het duurde tot de jaren 1930/1940 voordat die werden uitgevoerd. In eerste instantie werden voor de arbeiders woningen gebouwd op de Geitenkamp en Schuttersberg. Omstreeks 1925 stelden de toenmalige burgemeester van Arnhem De Monchy en zijn wethouders voor om arbeiderswoningen te bouwen in Het Broek. De nieuwe wijk werd een succes. Volkshuisvesting en de Centrale Woningstichting bouwden in het Arnhemse Broek een complex met lange rijen, eenvoudige eengezinswoningen. In de loop der jaren werd de wijk volgebouwd. De buurt Arnhemse Broek ligt aan de zuidkant van de Johan de Wittlaan.

Van Oldenbarneveltstraat

Vanaf 2003 onderging de buurt een grootschalige herstructurering waarbij veel is gesloopt en nieuw gebouwd. Twee nieuwe ‘buurten’ ontstonden: De Rietlanden en Broekhoven. Maar ook veel oude woonhuizen bleven bestaan. Zo zijn de woonhuizen aan de Broekstraat (137-185), de huizen aan de Heemskerkstraat (27-71) en de bejaardenwoningen aan de Van Linschoten- straat (2-44) gemeentelijk monument.

In het Arnhemse Broek wonen veel mensen met lagere inkomens. Veel Turkse families hebben een woning gekocht in De Rietlanden. Het is ook een wijk waar veel jonge mensen wonen; dit geeft de wijk ook een stimulans. Arnhemse Broek is een buurt met een bijzondere en hechte cultuur, waar bewoners elkaar kennen en voor elkaar opkomen.

Van Verschuerbuurt
De kleine Van Verschuerbuurt wordt omsloten door de Boulevard Heuvelink, de Broekstraat, de Rietgrachtstraat en de Van Oldenbarneveldtstraat. De buurt werd gebouwd rond 1925 en is vernoemd naar Philip Bartold baron van Verschuer (1841-1910): advocaat, rechter en voorvechter van de volkshuisvesting voor de ‘gewone man’ in Arnhem. De buurt kwam gereed in 1913 en was het tweede woningwetcomplex ( het ‘blauwe dorp’ naar de kleur van de daken) in Arnhem. Het eerste woningwetcomplex dat in Arnhem gereed kwam, was de Mussenbuurt in 1901. Deze wijk werd ook wel het ‘rode dorp’ genoemd, ook naar de kleur van de daken. De van Verschuerbuurt is een zeer kleine intieme buurt en telt nu ongeveer 425 inwoners.

Karakteristiek in deze wijk is het van Verschuerplein, wat ook als monument wordt gewaardeerd. Overige monumenten in deze wijk zijn onder andere de Rietgrachtstraat 53-111 (en 113-125) en de PGEM gebouwen aan de Van Oldenbarneveltstraat. De variatie aan woontypen in deze buurt is groot. Renovatie is, met huizen ouder dan 100 jaar, een terugkerend gebeuren.

Broekstraat

Statenkwartier
De grote doorgaande weg in Het Broek is de Johan de Wittlaan; ten noorden van deze weg ligt het Statenkwartier. De wijk grenst in het noorden aan het Spijkerkwartier/Boulevardwijk. De wijk telt globaal 2200 inwoners.
In de jaren 1930-1940 werd het Statenkwartier gebouwd en deze bouw kenmerkt zich door (ruime) boven- en benedenwoningen. Maar eengezinswoningen werden ook gebouwd. Aan de Thorbeckestraat 17 ligt het Stedelijk Gymnasium Arnhem.
Het kwartier ontleend haar naam aan de vele straten vernoemd naar Nederlandse Staatslieden uit een ver verleden, zoals Johan de Witt, Schimmelpenninck, Thorbecke en Hugo de Groot.

Bij de John Frostbrug
Over de John Frostbrug, oorspronkelijk genoemd Rijnbrug en in 1935 in gebruik genomen, hebben we al een artikel op onze site geplaatst: Arnhem, drie bruggen over de Nederrijn. We hebben het nu over bij de John Frostburg: de buurt die tussen de buurt Arnhemse Broek en de Nederrijn ligt, aan de Nieuwe Kade. Hier zijn twee gebieden die de aandacht vragen: de oude Rijnwijk en het oude Coberco fabrieksterrein

De Rijnwijk is een typische volksbuurt, indertijd gebouwd midden op een industrieterrein rond de jaren eind 1920. Rijnwijk bestaat uit één pleintje met één ingang (poort). Het gebied komt al jaren in aanmerking voor de sloop. Maar bewoners willen niet naar andere gebieden in de stad en pleiten voor een monumentale status. Kortom: er is veel gedoe om deze buurt, het laatste woord hierover is nog niet gesproken.

Het Coberco-terrein ligt aan de Nieuwe Kade, min of meer direct bij de John Frostbrug. De Coberco-fabriek (een zuivelfabriek) werd in 2003 gesloten. De fabriek is gedeeltelijk al gesloopt, een gedeelte blijft. Het is de bedoeling dat het Coberco-gebied (en ook de Rijnwijk en het nabij gelegen Fluvium veld) ) opnieuw wordt ontwikkeld. Onder de naam De Melkfabriek wordt het industriële erfgoed geïntegreerd in de nieuwe woonwijk het Coberco-kwartier. Dit gedeelte van het oude Arnhem boven de Nederrijn is volop in ontwikkeling. Gebiedsontwikkelaar BPD gaat de komende jaren die ontwikkeling, in samenwerking met de gemeente, vormgeven. Een ontwikkeling die zonder meer de moeite waard is om gevolgd te worden.