Heijenoord

De wijken Heijenoord en Lombok worden veelal als één wijk genoemd. Aangezien Heijenoord en Lombok elk een eigen identiteit en sfeer hebben en daarnaast doormidden wordt gesneden door de spoorlijnen Arnhem-Nijmegen en Arnhem-Utrecht, worden ze door ons als twee aparte wijken behandeld. Over de wijk Lombok hebben we reeds een artikel op de site geplaatst. De wijken Heijenoord en Lombok zijn met elkaar verbonden door de brug over het spoor in de Oranjestraat.

De wijk Heijenoord is voor ons dat gedeelte van Arnhem dat wordt begrensd door de spoorlijnen en het NS-emplacement dat we net noemden, de Amsterdamseweg en de Schelmseweg. Het vormt als het ware een soort ‘taartpunt’ in het noordwesten van Arnhem. Vanuit het centrum van Arnhem gezien begint de wijk feitelijk bij Station Arnhem, ingang Sonsbeekzijde en het recent gebouwde CITO-complex.

De wijk Heijenoord omvat Oud-Heijenoord (Brouwerijweg e.o.), Heijenoord, Klimmendaal en Het Dorp en het in het noorden aan de Schelmseweg grenzende Landgoed Mariëndaal.
Heijenoord is over het algemeen een rustige wijk qua wonen, maar aan haar grenzen Amsterdamseweg en het NS-emplacement is er sprake van volop doorgaand verkeer en geluid. De wijk telt circa 2500 inwoners en met name aan de Amsterdamseweg zijn er winkels en horecagelegenheden.

Geschiedenis
Heijenoord is genoemd naar het voormalig landgoed Heidenoord. Aan het begin van de 19e eeuw (1800-1850) bestond het gebied rondom het landgoed uit met name woeste grond met hier en daar wat bebouwing, zoals enkele buitenhuizen, twee molens en herberg Rosorum aan de Amsterdamseweg.

Rond 1840/1850 kwam het spoor naar Arnhem, spoorlijnen en station kwamen gereed en noordelijk van die spoorlijnen werd de wijk Heijenoord aangelegd. In eerste instantie werd gedacht aan een villawijk. Door de uit Duitsland afkomstige Hendrik Fromberg, architect en (Arnhems eerste) projectontwikkelaar, werden de eerste villa’s gebouwd, o.a. Rosorum aan de Amsterdamseweg en Beaulieu aan de Noordelijke Parallelweg. In de wijk is een straat vernoemd naar Fromberg.

Maar met de komst van het spoor kwam er ook bedrijvigheid naar Heijenoord, zoals brouwerij De Kroon, een machinefabriek, tabakspakhuis Valburg (nu Derksen Veilingbedrijf) en een fabriek voor sieraardewerk. Er werden in de wijk dus ook huizen gebouwd voor arbeiders en middenstand. Huizen op en rond de Tulpstraat werden indertijd gebouwd voor stokers en machinisten van de spoorwegen. Verdere ontwikkeling van villa’s kwam daarna nagenoeg niet meer voor. Eerst rond 1930/1935 werd weer in de wijk verder gebouwd. Huizen aan de Van Wageningenstaat,  Veluwestraat en een gedeelte van de Noordelijke Parellelweg zijn toen gebouwd, wat goed aan de architectuur te zien is.

Het ‘buitengebied’ van Heijenoord
Richting het noorden van de woonwijk Heijenoord komen wij in het meer ‘groene’ gedeelte van de wijk Heijenoord. We vinden daar aan de Amsterdamseweg het Arnhems Labyrint, Rosorum, Het Dorp en aan de Heijenoordseweg RMC Groot Klimmendaal.

Het Arnhems Labyrint is een labyrint van bijzondere planten, geplant volgens een kleurenpatroon. In deze stadstuin vind je meer dan 75 verschillende soorten planten. Een bonte verzameling bloemen, kruiden, grassen, geneeskrachtige en soms eetbare planten. De vorm van het Arnhems Labyrint is geïnspireerd op het roosvormige labyrint in de kathedraal van Chartres (Frankrijk). In tegenstelling tot een doolhof, kent een labyrint maar één route. Dit pad staat symbool voor je levensweg. Meer informatie: www.arnhemslabyrint.nl

Vlak naast het Arnhemse Labyrint vinden we Rosorum Residentie. We kwamen Rosorum al eerder tegen. Eerst als herberg tot circa 1850. Rond 1852 werd het geheel gesloopt. Er werd toen een villa Rosorum gebouwd door Hendrik Fromberg in opdracht van ene Hendrikje Martinus. In 1931 droeg de toen laatste bewoonster de villa over aan de Stichting Pro Senectute. Het huis werd verbouwd en uitgebreid met zij- en achtervleugels en in oppervlakte twee keer zo groot. Het werd een rusthuis voor oudere dames uit de middenstand. Na de 2e Wereldoorlog (tussen 1945 en 1955) diende Rosorum als noodhospitaal voor het Diaconessenhuis. Na 1955 heeft het gebouw allerlei bestemmingen gehad zoals rusthuis, pension, asielzoekerscentrum. Nu is het een luxe zorgoord voor ouderen: www.rosorum.nl

Nabij Rosorum komen we Het Dorp (Amsterdamseweg) en het RMC Groot Klimmendaal (Heijenoordseweg) tegen. Het ontstaan en de functie van het huidige Het Dorp hebben we uitvoerig beschreven in ons artikel over Arie Klapwijk (zie bij Bekende Arnhemmers).

RMC Groot Klimmendaal is in 1992 ontstaan uit een fusie tussen Bio Kinderrevalidatie, Klimmendaal en de Johanna Stichting. Dit Revalidatie Medisch Centrum heeft als doel patiënten (revalidanten) zo min mogelijk beperking te laten ondervinden van een aandoening. Behalve medische behandeling wordt hiertoe ook paramedische zorg ingezet, zoals b.v. fysiotherapie en logopedie. Jaarlijks worden er zo’n 6500 tot 7000 patiënten behandeld door 800 medewerkers: www.klimmendaal.nl

Groene Bedstee
Helemaal in het noorden van de wijk Heijenoord grenst Klimmendaal aan Landgoed Mariëndaal. Een schitterende stuk natuur waarin je heerlijk kunt wandelen en genieten van rust en vogels. Mariëndaal maakt deel uit van de landgoederengroep Mariënborn en is eigendom van GLK: Stichting Geldersch Landschap & Kastelen: www.glk.nl

Landgoed Mariëndaal is vooral bekend om zijn ‘Groene Bedstee’. Dit is een tunnelvormige beukenhaag van ruim 300 meter lang. De haag is in 1865 aangelegd. Hij werd vroeger door de dames van het landgoed gebruikt. Hier konden zij hun wandelingetje maken in de schaduw van het bladerdak, waardoor hun huid mooi blank bleef; destijds een teken van welvaart. Midden in de Bedstee, op de kruising, staat bij een bankje een lindeboom. De boom staat symbool voor de liefde.

Heijenoord is een veelzijdige wijk: volop drukte en activiteiten in het zuidelijk deel, maar naarmate je meer naar het noorden gaat wordt het rustiger en gaat het over in een mooi natuurgebied.