Koepelkerk

Bouwjaar : 1837 – 1838
Stijl : neoclassicistisch
Architect : Anthony Aytinck van Falkenstein
Rijksmonument

De Nederduitsch Hervormde Gemeente kreeg rond 1835 toestemming van de Gemeente Arnhem een kerk te bouwen om de Sint Eusebiuskerk te ontlasten, dit vanwege de sterke toename van het aantal hervormde gelovigen in Arnhem. Deze kerk werd gebouwd op de Jansplaats.

Koepelkerk - Kim van der Zwan

© Kim van der Zwan


Tot 1817 bevond zich op die Jansplaats de rooms katholieke Sint-Janskerk (gebouwd rondom 1200). Deze Sint Janskerk (in Romaanse stijl met twee spitse torens) was in gebruik bij de Commanderij van Sint-Jan, een hospitaal van de Johannieterorde (een ridderorde). Begin 19e eeuw werd de kerk gekocht door de Gemeente Arnhem vanwege de slechte staat en nadien gesloopt.

Architect
De Koepelkerk werd in het begin de ‘Nieuwe Kerk’ genoemd. Deze kerk, gebouwd in 1837-1838, werd ontworpen door Anthony Aytinck van Falkenstein naar het voorbeeld van de Amsterdamse (Lutherse) Koepelkerk.
Falkenstein werd geboren in 1797 en overleed in 1840, 43 jaar oud. Hij was stadsarchitect van de Gemeente Arnhem van 1820 tot 1840. Falkenstein ontwierp in Arnhem ook de Willemskazerne, gelegen in de directe omgeving van wat nu heet het Gele Rijdersplein. Ook ontwierp hij het Paleis van Justitie, ongeveer waar nu het huidige Paleis van Justitie staat (omgeving Markt).
Zowel de Willemskazerne als het oude Paleis van Justitie zijn er niet meer, in de Slag om Arnhem (september 1944 – W.O. II)) door een bombardement geheel vernietigd. Een fragment van de zuilen van het Paleis van Justitie werd bewaard als herinnerring aan de Wereldoorlog en vormt nu het Airborne monument op het Airborneplein (Berenkuil), dichtbij de John Frostbrug.

Stijl
De koepelkerk is gebouwd in neo(nieuw)classicistische stijl, dat wil zeggen dat de bouwstijl haar oorsprong vindt in de bouwstijl van de Griekse en Romeinse Oudheid (bouw van onder andere tempels met grote zuilen). Bij de Arnhemse koepelkerk is deze stijl te herkennen aan de hoge plint bij de ingang en de (acht) pilaren op de hoeken. Door de hoge boogvensters zijn de twee galerijen zichtbaar. De twee gaanderijen bieden in totaal plaats aan zo’n 500 mensen. Het koepeldak (de hemel), naar voorbeeld van het Romeinse Pantheon, rust op acht grote (Ionische) zuilen. Boven op de koepel staat de zogenaamde lantaarn.

© Rob Weenink - Koepelkerk

© Rob Weenink

 

Van 1837 tot heden
Oorspronkelijk werd de kerk dus gebruikt door de Nederduitsch Hervormde Gemeente. Ook de ‘Gele Rijders’, soldaten van de rijdende artillerie uit de indertijd nabij gelegen Willemskazerne, maakten gebruik van deze kerk.
In 1961 werd de kerk verkocht aan de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt), dus een protestantse kerk. De koepelkerk is in 1976 grondig gerenoveerd en gerestaureerd.
De kerk is zowel van buiten als van binnen sober gedecoreerd. Noemenswaardig zijn binnen in de kerk de preekstoel en het orgel. Het orgel, uit 1841/1842, werd gebouwd door de Nederlandse orgelbouwer Carl Friedrich August Naber. De kas is uitgevoerd in late Empirestijl met beelden van koning David en bazuinspelende Engelen. Het orgel is regelmatig hersteld, ook als gevolg van het bombardement tijdens de Slag om Arnhem (september 1944). De laatste herstellingen dateren van 2008 en 2014.

 

© Arjan Almekinders - Koepelkerk

© Arjan Almekinders

 

Het is dus een echte protestantse kerk; alles zit rondom de preekstoel – het Woord van God. Binnen in deze protestantse kerk zijn er dus weinig bezienswaardigheden, zeker als je dit vergelijkt met katholieke kerken. Dit komt door de uitgangspunten van de twee christelijke geloofsrichtingen. Bij de protestanten is het Woord van God (oude en nieuwe testament) uitgangspunt en bij de katholieken het Beeld van God (mysterie, heiligen beelden, ornamenten, schilderingen enz.).

De koepelkerk is een gezichtsbepalend bouwwerk voor de Arnhemse binnenstad en nog steeds in gebruik als protestantse kerk.
Wil je meer weten over de Koepelkerk : www.koepelkerkarnhem.nl