Sickeszplein één

, , ,

Voormalig hoofdkantoor Nederlandsche Heidemaatschappij

Bouwjaar: 1912
Stijl: Rationalisme
Architect: Karel P.C. de Bazel

Voor de Arnhemmer die regelmatig via de Apeldoornseweg de stad verlaat is dit kantoorgebouw, genoemd De Bazel, zeer waarschijnlijk niet onbekend. Gelegen in de wijk Sonsbeek Noord wordt dit kantoorgebouw vandaag de dag gebruikt door Stellicher advocaten en Hekkelman notarissen.

Ontwerp/architectuur Dit oorspronkelijke hoofdkantoor van de Nederlandsche Heidemaatschappij werd van 1912 tot 1914 gebouwd naar een ontwerp van de architect Karel P.C. de Bazel (1869-1923). Karel de Bazel was een veelzijdig man. Naast architect was hij o.a. graveur, meubelontwerper en glaskunstenaar. Karel de Bazel ontwierp verder onder andere het bekende kantoorgebouw van de Nederlandsche Handel Maatschappij aan de Vijzelstraat 32 in  Amsterdam (thans Stadsarchief Gemeente A’dam). Samen met Hendrik P. Berlage (De Koopmansbeurs – de Beurs van Berlage – Rokin, Amsterdam) behoorde de Bazel tot de architectuurstroming uit het begin van de 20e eeuw: het Rationalisme. Het Rationalisme (ook wel Zakelijkheid) gaat uit van het principe dat alle architecturale problemen rationeel zijn op te lossen; dit in tegenstelling tot de gevoelsmatige aanpak bij (bouw)stijlen als expressionisme en jugendstil. Eigenlijk is het “rationalisme” niet een specifieke bouwstijl, maar de term wordt gebruikt voor een bepaalde tendens die een belangrijke invloed had op de ontwikkeling van het Nieuwe Bouwen.

Gebruik/bewoner Zoals eerder al verteld was het gebouw in oorsprong van de Nederlandsche Heidemaatschappij. Deze “Heidemij-.” werd in 1888 opgericht in Utrecht als vereniging en verhuisde in 1914 naar Arnhem. Doelstelling was het adviseren bij en het stimuleren van de ontginning van woeste gronden, het aanleggen en in standhouden van bossen en het aanleggen en onderhouden van bevloeiings- en grondverbeteringswerken. In 1897 kwam daar nog bij de ontwikkeling en verbetering van de zoetwatervisserij. Al snel breidden de werkzaamheden zich uit van adviseren tot het uitvoeren van werken. Van oorsprong (en tot ver na WO II) was de “Heidemij-.” een vereniging “ten algemene nutte”. Leden hiervan waren in het begin notabele particulieren (waaronder Koning Willem III) maar daarna ook gemeenten, waterschappen en provincies. Tijdens de grote depressie (1930-1940) was de “Heidemij-.” vooral bekend van de zgn. werk- verschaffingsprojecten in ons land. In de loop van de laatste 50 jaar ontwikkelde de vereniging zich steeds meer tot een commerciële organisatie, hetgeen uiteindelijk uitmondde in het beursgenoteerde ingenieursbureau Arcadis. Tot 1988 was De Bazel het hoofdkantoor van de Nederlandsche Heidemaatschappij. Daarna heeft de Heidemij/Arcadis haar hoofdkantoor nog meerdere jaren in Arnhem (o.a. het kantoorgebouw Bellevue aan de Utrechtseweg) gehad en sinds een jaar of zeven heeft de onderneming haar hoofdkantoor in Amsterdam.

Zie hierboven de Bibliotheek (vroeger de kantoorhal)

Bouwkundige beschrijving Als een van de eerste gebouwen in Nederland werd het gebruik van gewapend beton toegepast en wel voor de bouw van de grote hal van het kantoorpand. Aan de buitenkant is het betonskelet van de hal niet te herkennen. In het voorgebouw zat de directie en in de achterbouw het lagere personeel.

Het gebouw in totaliteit is een groots bakstenen bouwwerk van grijs-gele stenen en een plint van koolteer. Het metselwerk aan de buitenkant is geometrisch van aard: bij dit gebouw zijn het linker- en rechtergedeelte elkaars spiegelbeeld ten opzichte van het middengedeelte (de ingang). De plintbanden, dorpels, traptreden, kolommen etc. zijn van donkergroen cyaniet (glans) steen. Het dak is van leisteen met daarop een koepel. In de ingang (de gevel) van het gebouw staan vier kalkstenen beelden van Gijsbert Jacobs van den Hof, van wie meer beeldhouwwerken zich in Arnhem bevinden: Vestagebouw, Gele Rijder en Karel van Gelre. Plaquettes bij de ingang herinneren aan de architect (links) en rechts aan de eerste steenlegging op 11/11/12 door Prins Hendrik, echtgenoot van Koningin Wilhelmina. Het gebouw heeft verder versieringen, zoals glas in loodramen en schilderingen van Richard Roland Holst; neef van de bekende Nederlandse dichter Adriaan Roland Holst.

Als je dan in de toekomst Arnhem verlaat via de Apeldoornseweg hopen we dat je nog eens denkt aan de architect van dit prachtige gebouw, van wie we dus niet alleen dit gebouw aan het Sickeszplein in Arnhem vinden maar o.a. ook aan de Vijzelstraat in Amsterdam.

Computerzaal van 1969 tot 1971. Een van de eerste mainframes in Nederland de IBM 360

Computerzaal van 1969 tot 1971. Een van de eerste mainframes in Nederland de IBM 360