Sint Walburgiskerk

, , ,

Bouwjaar: 1315-1400 / Restauratie 1855
Stijl: Gotiek, vroege baksteen
Architect: Onbekend

In deze reportage over de oudste nog bestaande kerk in Arnhem behandelen we de belangrijkste aspecten van deze kerk. Waar komt de naam Walburgis vandaan, de (roerige) geschiedenis van de kerk van circa 1315 tot op heden, de reliekbuste van Sint Eusebius in de Walburgiskerk.
Een bezoek aan de Walburgiskerk (waaronder de Schatkamer) is de moeite waard.

Walburgis is afgeleid van Walburga (zij die de gevallenen bergt).
Walburga, geboren rond 710, is de dochter van de Angelsaksische koning Richard en de zuster van de Frankische heiligen Winnibaldus en Willibaldus.
Ze werd opgevoed in het klooster Wimborne en toen ze oud genoeg was trad ze in het klooster.
Bonifatius deed op haar een beroep voor zendingswerk in Duitsland. Samen met haar broers stichtte ze meerdere (vrouwen)kloosters, o.a. in Tauberbischofheim en Heidenheim. Ze was daar werkzaam als abdis. Na haar overlijden werd later in 871 haar gebeente op 30 april over-gebracht naar Eichstatt. De legende vertelt dat ze ook wonderen verrichtte.

Verder kennen wij de Walpurgisnacht (teruggevoerd op de Heilige Walburga). In de nacht van 30 april op 1 mei wordt deze sinds de 9e eeuw gevierd. Volgens het bijgeloof mogen heksen en demonen dan vrij op de aarde rondwaren, maar bij het aanbreken van de nieuwe dag moeten zij zich terugtrekken in de duisternis. Voor de macht van het geloof dat (o.a.) Walburga bracht, deinsden kobolden en heksen terug. Het licht van het geloof overwon alle duisternis van het bijgeloof. De kerk viert het feest van de Heilige Walburga op 25 februari. Wat er in de Walpurgisnacht gebeurt lijkt wel een beetje op “Harry Potter” : heksen, demonen en kobolden.

Walburga was een sterke vrouw die talent had om leiding te geven. Vrouwen als Walburga hebben er in de begintijd van de zending onder de Germanen toe bijgedragen dat meisjes een even goede opvoeding en opleiding kregen als jongens. Bovendien heeft Walburga door haar positief ingezette leiderskwaliteiten en organisatietalent het zelfbewustzijn van vrouwen gesterkt. Er valt dus een link te leggen met de emancipatie van de vrouw, gedurende de laatste 40 jaar, in onze tijd.

Ieder van ons is altijd tegelijkertijd leider (ook over jezelf) en degene die wordt geleid. Toon je kracht waar je leiding nodig is. Durf de leiding te nemen als er conflicten om je heen opduiken, Klaag niet over hoe moeilijk het allemaal is, maar neem zelf initiatief en schep duidelijkheid in chaotische situaties. Neem je lot dus in eigen hand.

Bron: Anselm Grun, Vijftig Heiligen voor je Leven (ten Have / Lannoo 2003)

Walburgis: geschiedenis van de kerk

De Walburgis is de oudste, nog bestaande kerk in Arnhem.
In 1315 kreeg het kapittel van Sint Walburg in Tiel toestemming van Reinald I van Gelre (Gelderland) om zich op een gedeelte van het grafelijk hof in Arnhem te vestigen. De bouw van de kerk in Arnhem werd rond 1375 voltooid. De bouw duurde dus 60 jaar.
De kapittelkerk lag in het meest oostelijk deel van de middeleeuwse stad, dichtbij de stadsmuur. De woningen stonden rond het kerkplein

De kerk is een vroeg-gotische driebeukige pseudo-basiliek en architectuur-historisch gezien een uitzonderlijk verschijnsel in Nederland. Haar twee torens zijn in onze streken een unicum. Ook merkwaardig is de plattegrond die een zuivere rechthoek vormde tot in het begin van de 16e eeuw de kerk werd uitgebreid  met een reeks kapellen aan de zuidzijde.

De kerk heeft in de loop van de jaren een roerige geschiedenis gekend. Nadat in 1579 de openbare beoefening van de katholieke godsdienst was verboden kwam de kerk leeg te staan tot 1614, waarna zij werd gebruikt voor andere doelen zoals wapenarsenaal, tuighuis, aluinopslagplaats en paardenstal. Er werden verdiepingen aangebracht zodat men de kerk ook als gevangenis kon gebruiken.

Koning Lodewijk Napoleon heeft de kerk in 1808 teruggegeven aan de katholieken. In 1851 werd met een grote verbouwing begonnen, die de kerk een heel ander gezicht gaf. Er werd een priesterkoor gebouwd, waardoor de zuiver rechthoekige plattegrond verdween.
Er kwamen o.a. nieuwe gotische kruisgewelven. De gehele kerk werd in neogotsche stijl hersteld, waardoor het oorspronkelijke sobere karakter geheel verloren ging.

Bij de “Slag om Arnhem” brandde de kerk in de nacht van 19 op 20 september 1944 geheel uit.
Van haar rijke inventaris bleef vrijwel niets bewaard. Bij de herbouw van de kerk (1947-1951) is de 14e eeuwse situatie zo nauwkeurig mogelijk hersteld. Het 19e eeuwse priesterkoor werd om praktische redenen gehandhaafd.

In 2013 werd, als gevolg van het sterk teruglopende van het kerkbezoek (trouwens in heel Nederland), de kerk aan de eredienst onttrokken.
De kerk heeft daarna een enigszins andere bestemming gekregen. Ze is nu een centrum voor zingeving en spiritualiteit met niet sacramentele, oecumenische vieringen, exposities, concerten, theatervoorstellingen en workshops. Eigenlijk heeft de kerk zich aangepast aan de behoeften van deze tijd.

Feitelijk stellen we vast: de geschiedenis herhaalt zich. De kerk heeft weer een andere bestemming gekregen.

Sint Eusebius: reliekbuste in de Walburgiskerk

Op zich is het opmerkelijk dat de reliekbuste (relikwie) van Sint Eusebius zich in de Walburgskerk bevindt en niet zoals men zou verwachten in de Grote Sint Eusebiuskerk.

Een relikwie is een overblijfsel van het lichaam, of een voorwerp dat met een heilige in aanraking is geweest, waaraan wonderdadige kracht wordt toegekend.

Sint Eusebius leefde rond 180 na Christus en was een vroeg christelijke martelaar. Hij heeft zich verdienstelijk gemaakt voor de armen. Tijdens de christen-vervolging in de tijd van Keizer Commodes heeft men hem de tong uitgerukt om hem het spreken te beletten. Schedel en tong zijn bewaard gebleven. De buste was oorspronkelijk gemaakt voor de Grote Eusebiuskerk  en heeft na de reformatie (16e eeuw) na allerlei omzwervingen een plek in de Schatkamer van de Walburgiskerk.

De (protestantse) reformatie was het 16e eeuwse schisma (scheiding) binnen het westerse christelijk geloof: kort samengevat protestantisme en katholicisme.
In 1566 kwam dit in Nederland tot uiting in de Beeldenstorm. Veel Katholieke kerken (waaronder de Grote Eusebiuskerk) werden eigendom van Protestanten. De Protestanten hadden niets met beelden en relieken, en uit de van oorsprong katholieke kerken werden beelden e.d. verwijderd (vernietigd).
De reliekbuste  is echter bewaard gebleven, en wel in de katholieke Walburgiskerk.

Zie hieronder links Lauwersgracht en het Walburgisplein rechts in 1933 en in 2016