Transvaalbuurt

De Transvaalbuurt ligt in het noordwesten van Arnhem en de wijk wordt begrensd door de straten Sonsbeekweg, Apeldoornseweg, Sonsbeeksingel en Zijpendaalseweg. Twee belangrijke elementen in de wijk zijn het Bothaplein en de St. Jansbeek. De St. Jansbeek vormt een visuele verbinding tussen de wijk en park Sonsbeek. Enkele jaren geleden is weer een open beekloop gerealiseerd.

Bruggetje De La Reijstraat

Bruggetje De La Reijstraat

Naamgeving
De geschiedenis van de Boerenstaat Transvaal vindt feitelijk haar oorsprong in onze Nederlandse Gouden Eeuw (1600-1700). In 1652 stichtte Jan van Riebeeck op Kaap de Goede Hoop (Zuid-Afrika) een bevoorradingsstation van en voor de Oost-Indische Compagnie (VOC). Daar op het zuidelijkste punt van Afrika waren groente en fruit in ruime mate voorradig om de bemanning van de schepen voldoende goed eten te geven na de reis uit Nederland en ze te laten aansterken voor het vervolg van de reis naar Oost-Indië. Het zuidelijkste deel van Afrika werd een Nederlandse kolonie.
In 1795 bezetten de Engelsen de Kaap en werd het een Britse kolonie. Ze verjoegen de Nederlanders (De Boeren) naar het noorden. De Grote Trek naar het Noorden betekende ook het stichten door de Boeren van de Oranje Vrijstaat en de Zuid-Afrikaanse Republiek (of wel Transvaal).
Na twee Boerenoorlogen met de Engelsen moesten de Boeren in 1902 de Vrede van Vereniging sluiten. In 1910 werd de Unie van Zuid-Afrika gesticht (Kaapkolonie, Natal, Oranje Vrijstaat en Transvaal), een Brits dominion. Op 31 mei 1961 werd Zuid-Afrika een onafhankelijke zelfstandige republiek.
De namen van het Bothaplein en de overige 5 straten in de Transvaalwijk zijn ontleend aan namen van generaals en/of presidenten (van oorspronkelijk Nederlandse komaf) in de twee Boerenoorlogen, Transvaal en Oranje Vrijstaat.

De wijk
De wijk werd gebouwd tussen 1900 en 1910 op basis van een strak stratenplan. De wijk was oorspronkelijk bedoeld voor fraaie vrijstaande panden. Op deze manier probeerde Arnhem terugkerende Nederlanders uit Nederlands Indië en andere welgestelden voor haar stad te werven. Het was de bedoeling dat de Transvaalbuurt voor die burgers een villawijk zou worden, zoals ook de Burgemeesterswijk. Lange tijd bleven echter veel percelen onbebouwd. Deze zijn later opgevuld met aaneengesloten rijen herenhuizen.

Paul Krugerstraat 1

Paul Krugerstraat 1

Stedenbouwkundig zou er een zeer mooi en kunstig stadsbeeld moeten ontstaan; een mooi geheel van woningen, straten, pleinen en plantsoenen. Er bestonden twee vormen van de stadbouwkunst, de formele en de informele stijl. De Transvaalbuurt is meer in de formele stijl gebouwd met een recht stratenpatroon en een duidelijke geometrische plattegrond. De vlakbij gelegen Burgemeesterswijk daarentegen kenmerkt zich door een meer informele stijl, een schilderachtige wijk met slingerende wegen en ook vrijstaande huizen, gebouwd in diverse stijlen waaronder de Engelse landschapsstijl.

Veel huizen in de Transvaalbuurt zijn gebouwd onder architectuur van de bekende Arnhemse architect Willem Diehl, zoals panden aan de Cronjéstraat 2 en 4, Bothaplein 1, Paul Krugerstraat 1. De woonhuizen van Diehl zijn of in de stijl van Art Nouveau of in Cottagestijl gebouwd. Informatie over Willem Diehl vind je op deze site onder ‘Bekende Arnhemmers’.

De Transvaalbuurt heeft vandaag de dag een zeer verschillende samenstelling. Naast woningen zijn er ook kamerverhuurbedrijven en kantoor- en maatschappelijk voorzieningenfuncties. Ook ‘beroep aan huis’ komt vaak voor. Een zeer diverse samenstelling dus, maar geen sociale huurwoningen.

De wijknaam Transvaalbuurt komt overigens niet alleen in Arnhem voor, maar ook in steden zoals Den Haag, Haarlem, Amsterdam, Leiden, Utrecht en Leeuwarden.

Bothaplein

Bothaplein

Rijksbeschermd stadsgezicht
De Transvaalbuurt (samen met de Burgemeesterswijk en park Sonsbeek) is Rijksbeschermd Stadsgezicht vanwege het waardevol historisch stadsbeeld (ruimtelijke structuren, karakteristieke bebouwing, groenelementen) met een markant karakter.
In de Transvaalbuurt zijn de brugdelen (uit 1908) gelegen tussen de rijstroken van de De La Reijstraat over de St. Jansbeek schitterend om te zien. Deze brugdelen, met leuningen en hekwerk van smeedijzer waarop lantaarns staan, zijn in Art Nouveau stijl uitgevoerd en hebben architectonische waarde.

De Transvaalwijk is samen met de Burgemeesterswijk en park Sonsbeek jouw bezoek de moeite waard. En bekijk dan ook eens de panden aan de Apeldoornseweg en de Zijpendaalseweg.